ในปัจจุบันแม้ว่าโรคเบาหวานยังไม่สามารถรักษาให้หายขาด เพียงสามารถทำให้อยู่ภาวะโรคสงบ” ในระยะยาวได้  แต่ยังพบปัญหาทางจิตใจและพฤติกรรมที่สามารถ “ป้องกัน” หรือ “ลดความรุนแรง” ได้ หากครอบครัวช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่ดี 
กรมอนามัยจึงได้รวม 7 แนวทางป้องกัน จิตใจและสังคม ผู้ป่วยเบาหวานในเด็กและวัยรุ่น จากวารสารเบาหวาน โดยสมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย มาฝากทุกคน ดังนี้ 

 เลี้ยงดูด้วยความเข้าใจ ไม่ใช่สงสาร 
เด็กเบาหวานต้องการ "การยอมรับ" ว่าสามารถเติบโตเป็นคนปกติได้  ให้ลูกมีบทบาทหน้าที่เหมือนพี่น้องคนอื่น ไม่ว่าจะเป็นการทำการบ้านหรือช่วยงานบ้าน  อย่ายกเว้นเพียงเพราะเขาป่วย

 สร้างวินัยแบบมีเมตตา (Firm but Kind) 
ต้องไม่สร้างจาก ความกลัว (เพราะจะทำให้ลูกปิดบัง)  ให้ใช้ น้ำเสียงเป็นมิตร เมื่อลูกลืม เช่น "หนูลืมฉีดอินซูลินหรือเปล่า?  และให้ รางวัลเชิงบวก เมื่อทำได้ดี  มุ่งเน้นที่การ ปรับปรุง และความร่วมมือ

 เปิดพื้นที่ให้ลูกพูด ไม่ใช่แค่ให้ฟังคำสั่ง 
ใช้ คำถามปลายเปิด สร้าง ความไว้วางใจ  ลูกจะกล้าบอกทุกเรื่องและ ขอความช่วยเหลือ โดยเฉพาะเวลาที่ผิดพลาด เช่น "เล่าให้แม่ฟังได้เลย แม่จะได้เข้าใจ"  อย่าขัดจังหวะ หรือด่วนตัดสิน 

 สอนให้ลูกรู้จักร่างกายของตัวเองตั้งแต่วัยเด็ก 
อย่าง เรียบง่าย (เช่น อาการน้ำตาลตก มือจะสั่น หงุดหงิด หิวบ่อย ) ใช้ กิจกรรมแฝงการเรียนรู้ (เช่น วาดภาพร่างกายวงจุดที่มีอาการ ) เมื่อโตขึ้นให้มีส่วนร่วมในการ ตัดสินใจ ลูกจะ รู้ทันอาการ และ ตัดสินใจได้อย่างมีเหตุผล

 ไม่ทำให้เบาหวานกลายเป็นหัวข้อ "เครียด" ของบ้าน 
พูดถึงโรคด้วยโทนปกติเหมือนกิจวัตรประจำวัน  และหลีกเลี่ยงคำพูดกดดัน เป้าหมายคือไม่ให้เด็กรู้สึกว่าเบาหวานเป็นความผิด หรือเป็นเรื่องตึงเครียดในครอบครัว

 เป็นแบบอย่างที่ดี 
เด็กเรียนรู้จากการเห็น ไม่ใช่แค่จากการฟัง  ควรกินอาหารสุขภาพร่วมกัน ไม่แยกเมนู "คนป่วย" กับ "คนปกติ"  และออกกำลังกายเป็นครอบครัว  หรือ ไปตรวจสุขภาพประจำปีพร้อมลูก  หากพ่อแม่มีวินัยและดูแลสุขภาพ จะช่วยให้ลูก ซึมซับพฤติกรรมดี เหล่านั้นไปเอง

 เตรียมลูกสู่โลกนอกบ้านอย่างมั่นใจ 
ฝึกให้ลูก จัดการตนเองอย่างค่อยเป็นค่อยไป ทั้งการ แจ้งอาการผิดปกติ แก่ผู้ใหญ่  การ เตรียมยาและของว่าง ด้วยตนเอง  และการซ้อมรับมือกับสถานการณ์จำลอง  เพื่อให้ลูกพร้อมสำหรับชีวิตนอกบ้าน

 ฉะนั้นแล้ว การสร้างความเข้าใจและวินัยโดยไม่สร้างแผลใจ รวมถึงการให้พื้นที่แก่เด็กในการเป็นตัวเอง คือ หัวใจของการดูแลสุขภาพจิตในเด็ก  เป็นเกราะป้องกันที่สำคัญที่สุด  แม้จะมีโรคเรื้อรังทางร่างกายที่ต้องดูแลตนเองตลอดชีวิตก็ตาม

 หมั่นตรวจสุขภาพเป็นประจำทุกปี หรือ ตามแพทย์นัดหมายทุกครั้ง  เพื่อให้รู้ค่าสถานะสุขภาพที่ถูกต้องของตนเอง จะได้ป้องกันและรักษาสุขภาพให้ตรงจุด ผ่านคำแนะนำของแพทย์กันดีกว่าค่ะ 

 ข้อมูลโดย : วารสารเบาหวาน ปีที่ 57 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม - ธันวาคม 2568
โดยสมาคมโรคเบาหวานแห่งประเทศไทย