เงาะป่า เป็นบทละครรำที่นับเป็นอัญมณีทางวรรณคดีชิ้นเอกของไทย ผลงานพระราชนิพนธ์ใน พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ซึ่งทรงแต่งขึ้นในปี พ.ศ. 2448 โดยใช้เวลาเพียง 8 วันเท่านั้น

ความโดดเด่นของเรื่องนี้ไม่ได้อยู่ที่เพียงเนื้อหาที่สนุกสนาน แต่ยังอยู่ที่การฉายภาพชีวิตของกลุ่มคนที่เราแทบไม่เคยรู้จักมาก่อนในสมัยนั้น

1. จุดเริ่มต้นและความเป็นมา

รัชกาลที่ 5 ทรงได้ข้อมูลและแรงบันดาลใจมาจาก "คะนัง" เด็กชายชาวเงาะ (มานิ) ที่พระองค์ทรงชุบเลี้ยงไว้ในพระราชวังสวนดุสิต ทรงสอบถามเรื่องราววิถีชีวิต ความเชื่อ ภาษา และขนบธรรมเนียมจากคะนัง แล้วนำมาผูกความเป็นเรื่องราวโดยใช้เค้าโครงเรื่องจริงที่เกิดขึ้นกับชาวเงาะในแถบจังหวัดพัทลุง

2. เนื้อเรื่องย่อ: โศกนาฏกรรมแห่งความรัก

เรื่องราวเป็นรักสามเส้าระหว่าง ซมพลา (พระเอก) ลำหับ (นางเอก) และ ฮเนา (ตัวร้ายที่น่าสงสาร)

• จุดเริ่มต้น: ซมพลาและลำหับรักกัน แต่ลำหับถูกผู้ใหญ่หมั้นหมายให้แต่งงานกับฮเนา ลูกชายหัวหน้าเผ่าอีกหมู่บ้านหนึ่ง

• จุดเปลี่ยน: ในวันแต่งงาน ซมพลาได้วางแผนชิงตัวลำหับหนีไปอยู่ในถ้ำ ทำให้ฮเนาออกตามล่าด้วยความแค้น

• บทสรุป: เกิดการปะทะกัน ซมพลาถูกพี่ชายของลำหับยิงด้วยลูกดอกอาบยาพิษจนเสียชีวิต ลำหับที่รักซมพลาสุดหัวใจจึงใช้กริชฆ่าตัวตายตาม ส่วนฮเนาเมื่อทราบความจริงว่าทั้งสองรักกันมาก่อน และตนเป็นต้นเหตุของโศกนาฏกรรม จึงตัดสินใจฆ่าตัวตายตามไปเป็นคนที่สาม

3. คุณค่าของวรรณคดีเรื่องนี้