โครงการแก้มลิง เป็นโครงการพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ซึ่งเกิดขึ้นเพื่อจัดการปัญหาน้ำท่วมและภัยแล้งในประเทศไทย โดยเฉพาะในพื้นที่กรุงเทพมหานครและบริเวณลุ่มน้ำเจ้าพระยา ซึ่งมักเผชิญกับปัญหาน้ำหลากในช่วงฤดูฝนและน้ำขาดแคลนในช่วงฤดูแล้ง พระองค์ทรงนำแนวคิดเรื่อง "แก้มลิง" มาใช้ในการบริหารจัดการน้ำ โดยใช้การเก็บกักและระบายน้ำในช่วงเวลาที่เหมาะสม

แนวคิด "แก้มลิง"

แนวคิดนี้มาจากการสังเกตพฤติกรรมของลิงในการเก็บอาหารไว้ในแก้มเพื่อสำรองอาหารไว้กินในภายหลัง พระองค์ทรงเห็นว่าวิธีนี้สามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการจัดการน้ำได้ โดยการสร้างพื้นที่เก็บกักน้ำ (คล้าย "แก้มลิง") ไว้ในช่วงน้ำหลาก และปล่อยน้ำออกมาใช้ในช่วงแล้ง ซึ่งจะช่วยบรรเทาปัญหาน้ำท่วมและเก็บน้ำไว้ใช้ในยามที่ขาดแคลน

การดำเนินงานโครงการแก้มลิง

1. พื้นที่กักเก็บน้ำชั่วคราว: โครงการแก้มลิงจะมีการจัดหาพื้นที่ขนาดใหญ่ เช่น บึง อ่างเก็บน้ำ บ่อเก็บน้ำ และทุ่งนา เพื่อใช้เป็นพื้นที่กักเก็บน้ำชั่วคราวเมื่อน้ำหลาก
2. การควบคุมและระบายน้ำ: ในช่วงที่มีปริมาณน้ำมาก น้ำจะถูกนำไปเก็บไว้ในพื้นที่แก้มลิง และเมื่อน้ำลดลงจะมีการระบายน้ำออกจากแก้มลิงเข้าสู่แม่น้ำและลำคลองได้อย่างเหมาะสม ช่วยบรรเทาความรุนแรงของปัญหาน้ำท่วม
3. การใช้พื้นที่ทางธรรมชาติร่วมกับสิ่งก่อสร้าง: พื้นที่แก้มลิงบางแห่งใช้การจัดการแบบธรรมชาติ เช่น บึงหรือคลอง ขณะที่บางพื้นที่ใช้ระบบโครงสร้างพื้นฐาน เช่น คลองระบายน้ำและบ่อเก็บน้ำขนาดใหญ่ เพื่อประสิทธิภาพในการระบายน้ำและกักเก็บน้ำ

ประโยชน์ของโครงการแก้มลิง

1. บรรเทาปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่เมือง: การเก็บน้ำไว้ในแก้มลิงในช่วงน้ำหลากช่วยลดปริมาณน้ำที่จะเข้าสู่พื้นที่เมือง ลดความเสียหายจากน้ำท่วม
2. สำรองน้ำในช่วงฤดูแล้ง: น้ำที่เก็บไว้ในแก้มลิงสามารถนำมาใช้ในช่วงฤดูแล้ง โดยเฉพาะในภาคการเกษตร ทำให้เกษตรกรมีน้ำใช้ตลอดทั้งปี
3. ช่วยรักษาระบบนิเวศ: การมีแหล่งน้ำในพื้นที่ชุ่มน้ำช่วยฟื้นฟูระบบนิเวศในบริเวณนั้น ทำให้เกิดความสมดุลในธรรมชาติ
4. ลดค่าใช้จ่ายในการแก้ปัญหาน้ำท่วม: การใช้พื้นที่ธรรมชาติร่วมกับสิ่งก่อสร้างในโครงการแก้มลิงช่วยลดการลงทุนในการสร้างเขื่อนหรือโครงสร้างที่ซับซ้อนเพื่อป้องกันน้ำท่วม

ตัวอย่างโครงการแก้มลิงที่สำคัญ

- โครงการแก้มลิงในเขตกรุงเทพมหานคร เช่น บึงมักกะสัน ซึ่งใช้เป็นพื้นที่กักเก็บน้ำเพื่อบรรเทาปัญหาน้ำท่วมในกรุงเทพฯ โดยน้ำจะถูกเก็บไว้ในบึงมักกะสันและระบายออกสู่แม่น้ำเจ้าพระยาเมื่อน้ำในคลองลดลง

- โครงการแก้มลิงในจังหวัดปริมณฑลและพื้นที่เกษตรกรรม เช่น โครงการแก้มลิงที่อ่างเก็บน้ำหรือบึงในภาคกลาง เพื่อใช้เก็บน้ำในฤดูฝนและใช้ในช่วงฤดูแล้ง ทำให้เกษตรกรมีน้ำเพียงพอตลอดปี

โครงการแก้มลิงเป็นแนวทางที่มีประสิทธิภาพในการจัดการปัญหาน้ำท่วมและน้ำแล้งอย่างยั่งยืน ช่วยลดความเสียหายจากน้ำท่วมในเมืองและทำให้มีน้ำสำรองในช่วงที่น้ำขาดแคลน ถือเป็นโครงการที่สะท้อนถึงพระปรีชาสามารถและความห่วงใยของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ที่มีต่อประชาชนไทย