โครงการพระราชดำริเกี่ยวกับน้ำของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 เป็นหนึ่งในโครงการที่มีคุณค่ามากที่สุดสำหรับการพัฒนาประเทศไทย โดยเฉพาะอย่างยิ่งการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ โครงการเหล่านี้มุ่งเน้นการพัฒนาทั้งด้านเกษตรกรรม อุปโภคบริโภค และการแก้ไขปัญหาน้ำท่วม-น้ำแล้งอย่างยั่งยืน ที่สำคัญหลายโครงการช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในชนบทและสร้างความอุดมสมบูรณ์แก่พื้นที่ทั่วประเทศ โดยโครงการสำคัญๆ ที่เกี่ยวข้องกับน้ำมีดังนี้:

1. โครงการฝนหลวง

- พระราชดำริโครงการฝนหลวงเกิดขึ้นเนื่องจากปัญหาภัยแล้งที่เกิดขึ้นอย่างรุนแรงในประเทศไทย โดยในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงศึกษาการทำฝนเทียมและพัฒนาเทคนิคการทำฝนหลวงเพื่อสร้างฝนในพื้นที่แห้งแล้ง โครงการนี้ประสบความสำเร็จและสามารถช่วยเหลือเกษตรกรที่ประสบปัญหาน้ำขาดแคลนได้เป็นจำนวนมาก

2. โครงการแก้มลิง

- แนวคิดโครงการแก้มลิงเกิดจากการสังเกตการเก็บน้ำของลิงที่เก็บผลไม้ในกระพุ้งแก้มเพื่อไว้กินภายหลัง พระองค์ทรงนำแนวคิดนี้มาประยุกต์ใช้ในการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมและการบริหารจัดการน้ำในพื้นที่ต่างๆ เช่น การขุดบ่อหรืออ่างเก็บน้ำขนาดเล็กเพื่อเก็บกักน้ำในช่วงที่น้ำหลาก และสามารถนำไปใช้ในช่วงที่เกิดภัยแล้งได้

3. โครงการอ่างเก็บน้ำและเขื่อนขนาดเล็ก

- พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระราชดำริให้มีการสร้างอ่างเก็บน้ำและเขื่อนขนาดเล็กตามพื้นที่ต่างๆ ทั่วประเทศเพื่อเก็บกักน้ำไว้ใช้ในการเกษตรและอุปโภคบริโภคในช่วงฤดูแล้ง เช่น โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยป่าแดง จังหวัดลพบุรี โครงการเขื่อนขุนด่านปราการชล จังหวัดนครนายก และโครงการอ่างเก็บน้ำเขาเต่า จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งโครงการเหล่านี้ช่วยส่งเสริมการเพาะปลูกและลดปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่ใกล้เคียง

4. โครงการพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำปากพนัง จังหวัดนครศรีธรรมราช

- พื้นที่ลุ่มน้ำปากพนังประสบปัญหาน้ำเค็มรุกล้ำพื้นที่เกษตร พระองค์ทรงให้พัฒนาระบบบริหารจัดการน้ำและการสร้างเขื่อนปากพนังเพื่อป้องกันน้ำเค็มเข้าสู่พื้นที่เกษตร ส่งผลให้ประชาชนในพื้นที่สามารถกลับมาทำการเกษตรได้ และเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรอย่างยั่งยืน

5. โครงการพัฒนาลุ่มน้ำแม่กวง จังหวัดเชียงใหม่

- โครงการนี้เป็นการฟื้นฟูและพัฒนาระบบบริหารจัดการน้ำในลุ่มน้ำแม่กวง จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งประสบปัญหาน้ำท่วมในฤดูฝนและขาดน้ำในฤดูแล้ง โครงการได้ปรับปรุงระบบชลประทานและสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อเก็บน้ำไว้ใช้ในช่วงฤดูแล้ง ช่วยส่งเสริมการทำเกษตรกรรมในพื้นที่และบรรเทาปัญหาน้ำท่วม

6. โครงการกังหันน้ำชัยพัฒนา

- กังหันน้ำชัยพัฒนาเป็นนวัตกรรมที่พระองค์ทรงพัฒนาขึ้นเพื่อช่วยบำบัดน้ำเสีย โดยกังหันน้ำนี้ช่วยเติมออกซิเจนในน้ำ ช่วยฟื้นฟูคุณภาพน้ำในบึงหรือแหล่งน้ำเสีย ทำให้ระบบนิเวศในแหล่งน้ำกลับมาสมดุลและใช้งานได้

7. โครงการขุดลอกคูคลองและสร้างทางระบายน้ำ

- พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ทรงมีพระราชดำริให้ทำการขุดลอกคูคลองและสร้างทางระบายน้ำในหลายพื้นที่เพื่อลดปัญหาน้ำท่วมในฤดูฝนและช่วยเก็บน้ำไว้ใช้ในฤดูแล้ง ซึ่งช่วยให้เกษตรกรมีน้ำใช้ในการเพาะปลูก และลดความเสียหายที่เกิดจากน้ำท่วม

โครงการพระราชดำริเกี่ยวกับน้ำของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 เป็นโครงการที่มีคุณูปการอย่างยิ่งต่อการพัฒนาประเทศในด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำอย่างยั่งยืน พระองค์ทรงนำความรู้ทางวิทยาศาสตร์มาประยุกต์ใช้กับธรรมชาติและวิถีชีวิตของประชาชน ทำให้เกิดแนวทางการแก้ไขปัญหาที่มีประสิทธิภาพ และสามารถพัฒนาคุณภาพชีวิตประชาชนได้ในระยะยาว