1. งู สัตว์มีพิษอันตรายอันดับต้น ๆ ที่ชอบหนีน้ำมาอาศัยอยู่ในบ้านคน หรือชอบขดตัวอยู่ในรองเท้า หรือออกมาจากชักโครก งูพิษที่พบได้หลัก ๆ ในประเทศไทย แบ่งเป็น

• งูพิษที่ผลต่อระบบประสาท เช่น งูเห่า งูจงอาง งูทับสมิงคลา และงูสามเหลี่ยม งูพวกนี้จะทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง
• งูที่มีพิษต่อระบบเลือด เช่น งูเขียวหางไหม้ งูกะปะ เป็นพิษงูที่ทำให้เกิดการแข็งตัวของเลือดมากขึ้น เลือดไหลไม่หยุด
• งูพิษที่มีผลต่อระบบกล้ามเนื้อ เช่น งูทะเล ทำให้เกิดอาการปวดกล้ามเนื้อรุนแรง

วิธีปฐมพยาบาล

1. รีบพาผู้ป่วยพบแพทย์ และจดจำลักษณะงูที่กัดหรือถ่ายรูปเอาไว้ เพื่อความถูกต้องในการรักษา
2. ล้างแผลบริเวณที่ถูกกัดด้วยน้ำสะอาดหรือยาฆ่าเชื้อ เช่น แอลกอฮอล์ หรือทิงเจอร์ไอโอดีน
3. พยายามให้บริเวณที่ถูกงูกัดเคลื่อนไหวน้อยที่สุด สามารถทำการดามโดยใช้ไม้กระดานหรือกระดาษแข็ง ๆ และปิดแผลด้วยผ้าก๊อซ
4. ห้ามกรีดหรือดูดบริเวณที่ถูกกัด และไม่ควรใช้สมุนไพรพอก เพราะจำทำให้แผลสกปรกเกิดการติดเชื้อ และอาจเป็นบาดทะยักภายหลังได้
5. ไม่ควรขันชะเนาะหากไม่รู้จักการขันชะเนาะที่ถูกวิธี เพราะอาจทำให้บริเวณที่ถูกกัดบวมและเนื้อตายมากขึ้น

2. ตะขาบ เป็นสัตว์มีพิษที่อาศัยอยู่ในที่ชื้น และอาศัยอยู่ในหลายแหล่งพื้นที่เช่น ใต้เปลือกไม้ ขุดรูในดิน เมื่อระดับน้ำสูงขึ้นจนท่วมแหล่งอาศัย ตะขาบอาจจะหนีน้ำมายังที่พักอาศัยของคนได้ โดยปกติพิษจะไม่รุนแรงถึงชีวิต ความรุนแรงขึ้นอยู่กับขนาดของตะขาบที่กัดอาการส่วนใหญ่ ได้แก่ อาการปวด คัน บวม แดงร้อน ในบริเวณที่ถูกกัด อาจมีไข้ต่ำ ๆ ร่วมด้วย และมักมีอาการดีขึ้นเองภายใน 24 ชั่วโมง

วิธีปฐมพยาบาล

1. ทำความสะอาดบริเวณที่ถูกกัดด้วยน้ำสะอาด
2. สามารถประคบน้ำเย็นครั้งละประมาณ 10 นาที เพื่อลดอาการปวด
3. หลีกเลี่ยงการเกา แกะ บริเวณที่ถูกกัด เพื่อลดความเสี่ยงต่อการติดเชื้อซ้ำช้อน
4. ถ้ามีอาการปวดสามารถกินยาพาราเซตามอลเพื่อแก้ปวดได้
5. ควรไปพบแพทย์หากสังเกตเห็นอาการใด ๆ ที่แย่ลงหรือเริ่มรู้สึกว่าผิวหนังบริเวณนั้นเกิดการติดเชื้อ ได้แก่ มีรอยแดง การบวม หรืออาการเจ็บปวดเพิ่มขึ้น มีแผลพุพองหรือน้ำเหลืองบนบริเวณที่เกิดแผล
6. ในรายที่มีอาการแพ้รุนแรงเช่น บวมบริเวณใบหน้า หายใจลำบาก แน่นหน้าอก หน้ามืดเวียนศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน ช็อคหมดสติ รีบพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุด

3. แมงป่อง แมงป่องเป็นสัตว์มีพิษที่ชอบอาศัยอยู่ในที่มืดและชื้น เช่น ใต้ใบไม้ ใต้ก้อนหิน หรือขุดรูอยู่ แมงป่องเป็นสัตว์มีพิษที่มีขา 4 คู่ ขาคู่หน้ามีลักษณะเป็นกล้ามใหญ่ ส่วนหางเป็นปล้อง และปล้องสุดท้ายมีต่อมพิษร้ายและปลายปล้องจะมีอวัยวะที่ใช้ต่อย

อาการส่วนใหญ่จะไม่รุนแรง เช่น อาการปวด บวม แดง ร้อน ในบริเวณที่ถูกต่อย โดยมีอาการมากในวันแรกและมักจะหายเอง ส่วนรายที่มีอาการรุนแรง อาจมีหัวใจเต้นเร็ว หายใจเร็ว ความดันโลหิตสูง ปวดกล้ามเนื้อและกระดูก

วิธีปฐมพยาบาล

1. ทำความสะอาดบริเวณที่ถูกกัดด้วยน้ำสะอาด
2. สามารถประคบเย็นครั้งละประมาณ 10 นาที เพื่อลดอาการบวมเฉพาะที่
3. ถ้ามีอาการปวดสามารถกินยาพาราเซตามอลเพื่อแก้ปวด

4. แมลงก้นกระดก เป็นแมลงขนาดเล็ก ตัวเต็มวัยมีขนาดลำตัวยาวประมาณ 7-10 มิลลิเมตร มีขนาดใหญ่กว่ายุงประมาณ 1 เท่าครึ่ง หัวสีดำ ลำตัวและท้องมีสีส้ม ยกเว้นปล้องสุดท้ายของท้องมีสีดำ เมื่อเกาะอยู่กับพื้นจะงอส่วนท้องส่ายขึ้นลง จะอาศัยที่ชื้นใกล้แหล่งน้ำ นาข้าว หรือตามพงหญ้า มักมีการระบาดของการเป็นพิษในฤดูฝน

การได้รับสารพิษจากแมลงชนิดนี้ อาจเกิดในเวลากลางคืน แมลงชนิดนี้ชอบเล่นไฟจึงมักบินเข้าไปในบ้านที่เปิดแสงไฟ จากนั้นอาจจะไปเกาะตามร่างกาย แขน ขา คอ ใบหน้า เมื่อคนไปปัด ตบ ตี หรือบี้ แมลงหรือซากของมันจะปล่อยของเหลวออกมา ทำให้เป็นพิษต่อผิวหนังสารพิษจะทำให้บริเวณที่สัมผัสมีผื่น ตุ่มน้ำ ปวดแสบปวดร้อน คัน และอาจลามไปตามที่สารพิษไหลไปโดน ในบางครั้งผื่นจะมีลักษณะเป็นเส้นตรง ในรายที่มีอาการรุนแรงอาจมีไข้ด้วย ผื่นดังกล่าวจะถูกพบในตอนเช้า ผื่นแและตุ่มน้ำดังกล่าวมักจะแตก ทำให้ผิวหนังคล้ายถูกน้ำร้อนลวก โดยทั่วไปจะหายใน 1-2 สัปดาห์

วิธีปฐมพยาบาล

1. ในกรณีที่รู้ตัวทันทีหลังสัมผัส ให้รีบล้างบริเวณที่สัมผัสด้วยน้ำสะอาด
2. เมื่อพบเห็นหรือถูกแมลงชนิดนี้เกาะที่ร่างห้ามตี หรือขยี้ด้วยมือเปล่า เพราะจะทำให้สารพิษสัมผัสผิวหนัง ให้ใช้ผ้าหรือกระดาษเขี่ยแมลงนี้ออกไปและรีบล้างบริเวณที่สัมผัสด้วยน้ำสะอาดให้เร็วที่สุด
3. หากอาการผื่นรุนแรงมากอาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาโดยพบแพทย์และทายา

ที่มา : โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์, โรงพยาบาลศิริราช, โรงพยาบาลบางประกอก, สำนักการแพทย์ กทม.