อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ตั้งอยู่ในเขตตำบลศรีสัชนาลัย ตำบลสารจิตร ตำบลหนองอ้อ และตำบลท่าชัย อำเภอศรีสัชนาลัย จังหวัดสุโขทัย ตัวเมืองโบราณศรีสัชนาลัย อยู่ในเขตหมู่บ้านพระปรางค์ ตำบลศรีสัชนาลัย โดยอยู่ไม่สุภาพงจากกรุงเทพมหานครไปทางทิศเหนือ ประมาณ 550 กิโลเมตร เมืองโบราณศรีสัชนาลัยมีสภาพภูมิประเทศที่ตั้งของเมืองเป็นที่ราบเชิงเขาพระศรี และ เขาใหญ่ ทางด้านทิศตะวันตก และมี ลำน้ำยมอยู่ทางด้านทิศตะวันออก กรมศิลปากรได้กำหนดเขตที่ดินโบราณสถานอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ประมาณ 28,217 ไร่

จากหลักฐานการขุดค้นทางโบราณคดีที่วัดชมชื่น ทำให้ทราบว่าพื้นที่บริเวณนี้มีการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์ตั้งแต่สมัยก่อนประวัติศาสตร์หรือราวพุทธศตวรรษที่ 9 จากนั้นได้มีการอาศัยต่อเนื่อง และพัฒนามาเป็นชุมชนร่วมสมัยทวารวดีราวพุทธศตวรรษที่ 11-16 และในช่วงพุทธศตวรรษที่ 18 ปรากฏหลักฐานที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง ในระยะนั้นเมืองศรีสัชนาลัยมีชื่อว่า “เมืองเชลียง” ตามหลักฐานที่ปรากฏในศิลาจารึก ตำนานและพงศาวดารที่ยืนยันว่ามีเมืองโบราณ 2 เมือง อยู่ในลุ่มน้ำยมก่อนแล้ว คือ เมืองสุโขทัย และเมืองเชลียง ต่อมาได้มีการย้ายศูนย์กลางของเมืองมาทางด้านทิศเหนือของเมืองเชลียงห่างออกไปประมาณ 1.5 กิโลเมตร มีการเรียกชื่อเมืองว่า “ศรีสัชนาลัย” เมืองศรีสัชนาลัยมีความสำคัญควบคู่กันมากับเมืองสุโขทัย โดยมีสถานะเป็นเมืองลูกหลวง ความสำคัญของเมืองศรีสัชนาลัยดํารงสืบมา กระทั่งเกิดสงครามแย่งชิงเมือง

ระหว่างสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถแห่งอยุธยากับพระเจ้าติโลกราชแห่งล้านนาจนท้ายที่สุดเมืองศรีสัชนาลัย ต้องตกอยู่ภายใต้กรุงศรีอยุธยา โดยสมัยอยุธยาเรียกเมืองนี้ว่า “สวรรคโลก” ในขณะที่ล้านนาเรียกเมืองนี้ว่า “เชียงชื่น” ต่อมาในคราวเสียกรุงศรีอยุธยาให้แก่พม่าครั้งที่ 2 เมืองศรีสัชนาลัยถูกทิ้งร้างอย่างสิ้นเชิง จนกระทั่งในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระองค์โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายครอบครัวชาวบ้านจากเมืองศรีสัชนาลัยมาอยู่ที่ตำบลวังไม้ขอน ซึ่งก็คืออำเภอสวรรคโลกในปัจจุบัน
  อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย ได้รับการยกย่องให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของโลก ร่วมกับอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย และอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชรในปีพุทธศักราช 2534 เนื่องจากหลักฐานที่ปรากฏแสดงให้เห็นถึงผลงานทางสถาปัตยกรรมที่โดดเด่น นับเป็นตัวแทนของศิลปกรรมไทยยุคแรก และเป็นต้นกําเนิดของการสร้างประเทศ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราช ดําเนินเป็นองค์ประธานในพิธีเปิดอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ ๑๗ พฤษภาคม พุทธศักราช 2533

ปัจจุบันมีการประกาศเป็นเขตพื้นที่อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัยทั้งหมด 28,217 ไร่ และสํารวจพบโบราณสถานทั้งหมด 281 แห่ง โบราณสถานที่สำคัญในเขตกำแพงเมือง เช่น วัดช้างล้อม วัดเจดีย์เจ็ดแถว วัดนางพญา และโบราณสถานที่อยู่นอกกำแพงเมือง เช่น วัดพระศรีรัตนมหาธาตุเชลียง วัดชมชื่น วัดเจ้าจันทร์ วัดพญาดํา วัดสระปทุม นอกจากนั้นยังมีโบราณถานที่ตั้งอยู่บนเขา เช่น วัดเจดีย์เก้ายอด วัดเจดีย์เอน วัดเขาใหญ่ล่าง และวัดเขาใหญ่บน เป็นต้น

การบริการและเเหล่งท่องเที่ยว
       รถยนต์ ใช้เส้นทางหลวงหมายเลข 1 ผ่านจังหวัดนครสวรรค์ กำแพงเพชร เข้าสู่เส้นทาง หลวงหมายเลข 101 ผ่านอำเภอพรานกระต่าย อำเภอคีรีมาศ เข้าสู่จังหวัดสุโขทัย จากนั้นเมื่อถึงสี่แยกบ้านสวน เข้าอำเภอศรีสำโรง ผ่านอำเภอสวรรคโลก ไปตามทางหลวงหมายเลข 1201 ระยะทาง 18 กิโลเมตร ถึงทางเข้าอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย
       รถโดยสารประจำทาง จากสถานีขนส่งสายเหนือ เส้นทางกรุงเทพฯ – สุโขทัย – ศรีสัชนาลัย เปิดบริการทุกวัน

การเที่ยวชม        เปิดบริการทุกวัน ตั้งแต่เวลา 8.00 – 17.00 น.
                         อัตราค่าเข้าชม ผู้มีสัญชาติไทย 10 บาท
                         ผู้มีสัญชาติอื่น 30 บาท

การท่องเที่ยว     สำนักงานอุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย 055 679211
                         สำนักงาน ททท. 055 252743 หรือ 1672
                         โรงแรมที่พัก    ไพลินสุโขทัย 055 613310
                                                ศุภาลัยเพลซ 055 641627
                                                ราชธานี 055 611031 
                                                สุโขทัย 055 611133
                                                โลตัส วิลเลจ 055 612081
                         ร้านอาหารแนะนำ ร้านเก่งศักดิ์ วังยมรีสอร์ท
                         ตำรวจท่องเที่ยว 1155
                         ตำรวจทางหลวง 055 259503 หรือ 1193
                         สินค้าพื้นเมือง ผ้าหาดเสี้ยว ผ้าซิ่นตีนจก เครื่องทองและเงินโบราณ

ที่มา : กรมศิลปากร

Facebook