เหตุลดโทษหรือเหตุบรรเทาโทษ หมายถึง สิ่งที่ศาลพิจารณาแล้วเห็นว่าเป็นเหตุที่จะช่วยลดความรุนแรงของความผิดลง หรือทำให้ผู้กระทำความผิดสมควรได้รับการลดโทษ
ตามมาตรา 78 ประมวลกฎหมายอาญา
“เมื่อปรากฏว่ามีเหตุบรรเทาโทษ ไม่ว่าจะได้มีการเพิ่มหรือการลดโทษตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่นแล้วหรือไม่ ถ้าศาลเห็นสมควร จะลดโทษไม่เกินกึ่งหนึ่งของโทษที่จะลงแก่ผู้กระทำความผิดนั้นก็ได้เหตุบรรเทาโทษนั้น ได้แก่ผู้กระทำความผิดเป็นผู้โฉดเขลาเบาปัญญา ตกอยู่ในความทุกข์อย่างสาหัส มีคุณความดีมาแต่ก่อน รู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้ายแห่งความผิดนั้น ลุแก่โทษต่อเจ้าพนักงานหรือให้ความรู้แก่ศาลอันเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา หรือเหตุอื่นที่ศาลเห็นว่ามีลักษณะทำนองเดียวกัน”

เหตุบรรเทาโทษตามกฎหมายมี 7 ประเภท ดังต่อไปนี้
1. เป็นผู้โฉดเขลาเบาปัญญา
2. เป็นผู้ตกอยู่ในความทุกข์อย่างสาหัส
3. มีคุณความดีมาแต่ก่อน
4. รู้สึกความผิดและพยายามบรรเทาผลร้ายแห่งความผิดนั้น
5. ลุแก่โทษต่อเจ้าพนักงาน
6. ให้ความรู้แก่ศาลเป็นประโยชน์แก่การพิจารณา
7. เหตุอื่น ๆ ในลักษณะทำนองเดียวกันเหตุที่จะถือเป็นเหตุบรรเทาโทษตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 78

นอกจากที่กฎหมายกำหนดไว้แล้ว ก็ยังมีเหตุอื่น ๆ อีก เช่น อายุน้อย บันดาลโทสะ จำเป็นหรือป้องกันเกินสมควรแก่เหตุ โดยลดโทษได้ไม่เกินกึ่งหนึ่งของโทษที่จะลงแม้มีเหตุบรรเทาโทษหลายประการ ตามมาตรา 78 แต่ศาลสามารถลดให้ได้รวมกันเพียงหนเดียว และถึงแม้จะมีเหตุบรรเทาโทษ แต่หากศาลพิจารณาตามพฤติการณ์และข้อเท็จจริงแล้วมีความเห็นว่า ไม่สมควรลดโทษให้ ศาลก็อาจไม่ลดโทษให้ตามเหตุบรรเทาโทษก็ได้
ข้อมูล : สำนักงานกิจการยุติธรรม