ยกระดับอาหารฮาลาล ลุยตลาดอาเซียน 

ประเทศไทยเป็นฐานการผลิตสินค้าเกษตรกรรมทั้งพืชและสัตว์เพื่อการส่งออกรายใหญ่ของโลก จึงถือว่า อยู่ในฐานะหนึ่งในประเทศที่เป็นครัวของโลก และเป็นหนึ่งในแหล่งผลิตและส่งออกอาหารฮาลาลทั้งที่เป็นสินค้า เกษตรขั้นต้น ทั้งผัก ผลไม้ ข้าว น้ำตาล เนื้อสัตว์ปีก เช่น ไก่ และสัตว์น้ำ อาทิ กุ้ง ปลา รวมถึงสินค้าแปรรูป และอาหารสำเร็จรูป อาทิ เครื่องปรุงรส เครื่องดื่ม อาหารสำเร็จรูปพร้อมรับประทาน ขนมขบเคี้ยว ที่สำคัญ ของโลกด้วยเช่นเดียวกัน

อาหารฮาลาล (Halal food) คือ อาหารที่ได้รับอนุญาตให้บริโภคได้ตามบัญญัติของศาสนาอิสลาม ตลอดกระบวนการผลิตต้องปฏิบัติตามหลักของศาสนาอย่างเคร่งครัด อาหารที่ผ่านมาตรฐานฮาลาลจะมีเครื่องหมายฮาลาล ( حلال) เพื่อรับรองมาตรฐาน ซึ่งจะออกโดยหน่วยงานรับรองของแต่ละประเทศ 

ผู้บริโภคจึงสามารถมั่นใจได้ถึงความปลอดภัยของอาหารเช่นเดียวกับมาตรฐานอาหารปลอดภัยประเภทอื่น ๆ

“ฮาลาล” เป็นคำมาจากภาษาอารบิก หมายความว่า การผลิต การให้บริการ หรือการจำหน่ายใด ๆ ที่ไม่ขัดต่อบัญญัติของศาสนา ดังนั้น เราจึงอาจกล่าวได้ว่า “อาหารฮาลาล” คือ อาหารที่ได้ผ่านกรรมวิธีในการทำ ผสม ปรุง ประกอบ หรือแปรสภาพ ตามศาสนบัญญัตินั่นเอง เป็นการรับประกันว่า ชาวมุสลิมโดยทั่วไปสามารถบริโภคอาหาร หรืออุปโภคสินค้าหรือบริการต่าง ๆ ได้โดยสนิทใจ เราสามารถสังเกตผลิตภัณฑ์ว่าเป็น “ฮาลาล” หรือไม่นั้น ได้จากการประทับตรา “ฮาลาล” ที่ข้างบรรจุภัณฑ์นั้นเป็นสำคัญ  

“เครื่องหมายฮาลาล” คือเครื่องหมายที่คณะกรรมการฝ่ายกิจการฮาลาลของคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย หรือคณะกรรมการอิสลามประจำจังหวัดต่าง ๆ ได้อนุญาตให้ผู้ประกอบการทำการประทับ หรือแสดงลงบนสลาก หรือผลิตภัณฑ์ หรือกิจการใด ๆ โดยใช้สัญญลักษณ์ที่เรียกว่า “ฮาลาล” ซึ่งเขียนเป็นภาษาอาหรับภายในกรอบสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน หลังกรอบเป็นลายเส้นแนวตั้ง ใต้กรอบภายในเส้นขนานมีคำว่า “สนง.คณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย” โดยเครื่องหมายดังกล่าวนี้ จะออกให้กับผลิตภัณฑ์อาหาร และเครื่องดื่ม ผลิตภัณฑ์ฮาลาล และหรือเนื้อสัตว์ฮาลาลที่นำเข้าจากต่างประเทศ เป็นต้น  

มาตรฐานอาหารฮาลาล  ปัจจุบันในตลาดโลกมีผู้บริโภคที่เป็นมุสลิมอยู่ประมาณ 2,000 ล้านคนการค้าขายจำเป็นต้องทำทุกวิถีทางที่จะเข้าไปมีส่วนแบ่งในตลาดอาหารจากประเทศที่มีชาวมุสลิมให้มากขึ้น ประเทศไทยในฐานะที่เป็นประเทศทีผลิตอาหารที่สำคัญของโลก ผู้ผลิตจึงจำเป็นต้องให้ความสนใจในเครื่องหมายนี้อย่างจริงจัง ผู้ที่เกี่ยวข้องต้องเรียนรู้ และอยู่บนพื้นฐานของความเข้าใจอย่างถูกต้องเพื่อเตรียมความพร้อมของการผลิต สร้างฐานที่แข็งแกร่งให้กับประเทศต่อไป  

Codex ได้จัดทำเอกสาร General Guideline for use of the Term " Halal " ตั้งแต่ปี 2540 และสำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์ อุตสาหกรรม(สมอ.) ได้นำมาเรียบเรียงและจัดพิมพ์เป็นภาษาไทยโดยได้ยึดหลัก และอ้างอิงเอกสารภาษาอังกฤษดังกล่าว มอก.1701-2541 ZCAC GL- 24/1997) ข้อแนะนำนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ประเทศต่าง ๆ มีความเข้าใจที่ตรงกัน และมีการปฏิบัติอย่างถูกต้องตามกฎของศาสนาอิสลาม ทั้งทางด้านแหล่งที่มาของอาหาร วิธีการฆ่าสัตว์ การเตรียมอาหาร การแปรรูปอาหาร การบรรจุหีบห่อ การขนส่งและการเก็บรักษาอาหารอีกทั้งยังเป็นการส่งเสริมการค้ากับประเทศมุลลิมที่กำหนดมาตรการนำเข้าอาหารฮาลาล  

ความสำคัญและความหมายของอาหารฮาลาล 

มุสลิมมีความศรัทธาว่า "ไม่มีพระเจ้าอื่นใดนอกจากอัลลอฮฺ นบีมุฮัมมัดเป็นผู้สื่อ (รอซูล) ของอัลลอฮฺ" และมุสลิมมีความเชื่ออย่างมั่นใจว่า อัลลอฮฺ คือผู้สร้างมนุษย์และสรรพสิ่งในจักรวาล ดังนั้น คำบัญชาของอัลลอฮฺ (อัล-กุรอาน) คำสอนและแบบอย่างของนบีมุฮัมมัด (ซุนนะห์) จึงเป็นเรื่องที่มุสลิมจะต้องปฏิบัติตามด้วยความจริงใจและจริงจัง กล่าวคือ ปฏิบัติในสิ่งที่อนุมัติ (ฮาลาล) และไม่ปฏิบัติในสิ่งที่เป็นข้อห้าม (ฮารอม) ด้วยความเต็มใจและยินดี 

ฮาลาล-ฮารอมในอิสลามจึงมิได้หมายความเพียงการบริโภคอาหารเท่านั้น แต่ครอบคลุมถึงวิถีการดำเนินชีวิตในทุกด้าน เพราะอิสลามคือระบอบแห่งการดำเนินชีวิตของมนุษย์ อาหารฮาลาล (Halal Food) จึงเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับมุสลิมในการบริโภค ส่วนผู้ที่มิใช่มุสลิม หากบริโภคอาหารฮาลาลก็จะได้ประโยชน์ต่อสุขภาพเช่นเดียวกันเพราะอาหารฮาลาลจะต้องมีกระบวนการผลิตที่ถูกต้องตามข้อบัญญัติแห่งศาสนาอิสลาม ปราศจากสิ่งต้องห้าม (ฮารอม) และมีคุณค่าทางอาหาร (ตอยยิบ)  

รายงานของ EXIM BANK พบว่า มูลค่าอาหารฮาลาลทั่วโลกมีสัดส่วนประมาณ 17% ของค่าใช้จ่ายด้านอาหารและเครื่องดื่มทั่วโลก ประเทศผู้ส่งออกหลักของอาหารฮาลาล ได้แก่ สหรัฐฯ เนเธอแลนด์ เยอรมนี จีน และฝรั่งเศส โดยในอาเซียนจะมีแค่ประเทศไทยที่ส่งออกติดอันดับโลก (อยู่ในอันดับที่ 11 มีส่วนแบ่งในตลาดโลก 2.44%) จะเห็นว่าในประเทศที่กล่าวมานั้นไม่ใช่ประเทศที่นับถือศาสนาอิสลามเป็นศาสนาหลัก ประเทศไทยมีศักยภาพในการพัฒนาอุตสาหกรรมฮาลาลทั้งด้านสินค้าและบริการ โดยเฉพาะสินค้าอาหาร เนื่องจากเป็นแหล่งวัตถุดิบในการผลิตและส่งออกสินค้าเกษตรและอาหารที่สำคัญแห่งหนึ่งของโลก โดยในปีพ.ศ. 2556 ไทยเป็นผู้ผลิตและส่งออกสินค้าเกษตรและอาหารฮาลาลลำดับที่ 13 ของโลก รายการสินค้าอาหารส่งออกที่สำคัญ ได้แก่ ข้าว กุ้ง ไก่ ผัก และผลไม้ เป็นต้น สำหรับกิจกรรมในภาคบริการ เช่น การท่องเที่ยว และการบริการสาธารณสุขก็เป็นที่ยอมรับในต่างประเทศ ยุทธศาสตร์การส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพธุรกิจสินค้าและบริการฮาลาล (พ.ศ. 2559-2563) เช่นกัน จึงเห็นได้ว่าประเทศไทยมีความพร้อมหลายด้านที่เอื้อต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมฮาลาล 

การส่งออกสินค้าฮาลาลของไทยไปยังประเทศมุสลิม จะต้องได้รับเครื่องหมายฮาลาลที่ออกโดยสำนักงานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย (CICOT) สำหรับประเทศที่ยอมรับมาตรฐานฮาลาลของไทยหรือต้องไปขอเครื่องหมายฮาลาล ณ ประเทศปลายทาง ซึ่งการได้รับเครื่องหมายฮาลาลหมายถึงว่า ผลิตภัณฑ์นั้นๆ ได้มาตรฐานฮาลาล คือใช้วัตถุดิบและมีกระบวนการผลิตถูกต้องตามหลักศาสนาอิสลาม และมีมาตรฐานความปลอดภัยพื้นฐาน เช่น SOP, GMP, HACCP เป็นต้น ในส่วนของประเทศไทย ศูนย์วิทยาศาสตร์ฮาลาลของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้บูรณาการระบบมาตรฐานความปลอดภัยเข้ากับมาตรฐานฮาลาลให้เป็นระบบ HalalGMP/HACCP และพัฒนาต่อเนื่องจนเป็นระบบ HAL-Q เพื่อช่วยผู้ประกอบการในการปรับปรุงกระบวนการผลิตให้ได้มาตรฐานตามที่กำหนด รวมทั้งสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคมุสลิมด้วย นอกจากนี้ ยังได้รับการยอมรับจากหลายประเทศ เช่น ญี่ปุ่น มาเลเซีย ในเรื่องมาตรฐานและระบบการทำงานด้านวิทยาศาสตร์ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งการที่ต่างประเทศอย่างญี่ปุ่นยอมรับ เป็นโอกาสดีในการสร้างการรับรู้และยอมรับในเครื่องหมายฮาลาลของไทย เพราะจะสามารถใช้ต่อยอดในการส่งออกสินค้าที่ได้รับเครื่องหมายฮาลาลเข้าไปยังประเทศนั้นๆ ได้ เนื่องจากในมุมมองของหลายประเทศ ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับเครื่องหมายฮาลาลไม่ได้เป็นเพียงสินค้าที่ชาวมุสลิมสามารถบริโภคได้อย่างปลอดภัยทั้งร่างกายและจิตใจเท่านั้น แต่เครื่องหมายฮาลาลยังเป็นเครื่องบ่งชี้ถึงคุณภาพของสินค้าอีกด้วย ทำให้ผู้ที่นับถือศาสนาอื่นที่มิใช่อิสลาม เกิดความเชื่อมั่นในคุณภาพของสินค้า 

ในตลาดอาเซียน เครื่องหมายฮาลาลที่ออกโดยสำนักงานคณะกรรมการกลางอิสลามแห่งประเทศไทย (CICOT) ได้รับการยอมรับจากทั้ง MUI (คณะกรรมการอิสลามของอินโดนีเซีย) JAKIM (คณะกรรมการอิสลามของมาเลเซีย) และ BKMH (คณะกรรมการอิสลามของบรูไน) ทำให้สามารถส่งออกสินค้าฮาลาลจากไทยไปยังทั้ง 3 ประเทศได้ โดยไม่ต้องขอรับรองมาตรฐานฮาลาลจากประเทศผู้นำเข้าซ้ำอีกครั้ง ช่วยลดความซ้ำซ้อนในการดำเนินการและอำนวยความสะดวกให้กับผู้ประกอบการของไทย และเนื่องจากอัตราภาษีของสินค้าเกือบทั้งหมดภายใต้ความตกลงการค้าสินค้าของอาเซียนอยู่ที่ร้อยละ 0 แล้ว จึงเป็นโอกาสที่ดีของไทยในการเข้าสู่ตลาดอาหารฮาลาลของประเทศในอาเซียน อย่างไรก็ตาม ตลาดอาหารฮาลาลเป็นตลาดที่ลักษณะเฉพาะตัว ซึ่งมีเรื่องของศาสนาและวัฒนธรรมเข้ามาเกี่ยวข้อง เป็นปัจจัยหนึ่งในการพิจารณาซื้อสินค้า และพฤติกรรมการบริโภคของมุสลิมในแต่ละประเทศก็มีความต้องการที่แตกต่างกันไป ผู้ประกอบการจึงต้องมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ รสนิยม และลักษณะการบริโภคของชาวมุสลิมและมาตรฐานอาหารฮาลาลในแต่ละประเทศ 

สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.) ชี้พื้นที่ระเบียงเศรษฐกิจภาคใต้ (Southern Economic Corridor หรือ SEC) มีศักยภาพสามารถส่งเสริมสู่การเป็น ศูนย์กลางอาหารฮาลาลในภูมิภาค (Halal Hub) เนื่องจากประชาชนส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิม ทั้งยังมีอาณาเขตติดกับประเทศมาเลเซีย ซึ่งมีตลาดรองรับทั้งกลุ่มผู้บริโภคในพื้นที่ และยังสามารถส่งออกไปยังกลุ่มประเทศตะวันออกกลางที่มีศาสนาอิสลามเป็นศาสนาประจำชาติ วันอังคารที่ 7 พฤศจิกายน 2566 นายกรัฐมนตรี นายเศรษฐา ทวีสิน เปิดเผยหลังการประชุมคณะรัฐมนตรีว่ารัฐบาลตระหนักถึงความสำคัญของอาหารฮาลาลในทางเศรษฐกิจซึ่งสามารถส่งออกไปในพื้นที่ที่มีชาวมุสลิมสูง อย่างแอฟริกา ตะวันออกกลาง จึงประสงค์จะยกระดับงานนี้ให้ขึ้นเป็น “กรมฮาลาล” อยู่ภายใต้สังกัดกระทรวงอุตสาหกรรม ซึ่งเราต้องติดตามความคืบหน้าในการดำเนินการต่อไปครับ 

ที่มา : สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ, กรมส่งเสริมอุตสาหกรรม, สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.), กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ