กรมประชาสัมพันธ์
TH EN
กรมประชาสัมพันธ์

 


FONTSIZE
ขอเป็นข้ารองพระบาททุกชาติไป >> แกลลอรี่ >> พระราชกรณียกิจในความทรงจำ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ

วันที่ 9 พ.ค. 2560

 
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ

          เมื่อพุทธศักราช ๒๕๐๓ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อฟื้นการพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ รวมเป็นงานเดียวกับรัฐพิธีพืชมงคล เพื่อรักษาโบราณราชประเพณีอันเป็นมิ่งขวัญแก่เกษตรกรไว้สืบไป ในชั้นแรกยังเรียกว่า "รัฐพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ" จนถึง พุทธศักราช ๒๕๐๖ จึงเปลี่ยนมาเรียกว่า "พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ" ดังเดิม โปรดเกล้าฯ ให้จัดการพระราชพิธีรวม ๒ วัน วันแรกในพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม วันที่สองที่มณฑลพิธีท้องสนามหลวง ทั้งนี้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถได้เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีและทรงเป็นประธานในพระราชพิธีเสมอมา เว้นแต่มีพระราชกิจอื่น จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้แทนพระองค์ไปปฏิบัติพระราชกิจแทน

          ลำดับการพระราชพิธีมีดังนี้
 
          วันแรก พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปยังพระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ทรงพระสุหร่าย ถวายดอกไม้บูชาพระคันธารราษฎร์ ทรงอธิษฐานเพื่อความสมบูรณ์แห่งพืชผลของราชอาณาจักรไทย พระมหาราชครูพิธีอ่านประกาศพระราชพิธี พระสงฆ์เจริญพระพุทธมนต์ ทรงหลั่งน้ำสังข์ ทรงเจิมพระยาแรกนาและเทพีผู้จะแรกนาขวัญ พระยาแรกนาและเทพีผู้มีหน้าที่ในการจรดพระนังคัลนี้ ในระยะแรกกระทรวงเกษตรได้ขออนุญาตให้อธิบดีกรมการข้าวเป็นพระยาแรกนา เทพีทั้ง ๔ เป็นกุลสตรีที่อยู่ในฐานะเข้าเฝ้า คณะผู้ทำหน้าที่แรกนาในปีแรก (พุทธศักราช ๒๕๐๖) ที่ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ได้แก่
          พระยาแรกนา หม่อมเจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ อธิบดีกรมการข้าว (ภายหลังได้รับพระราชทานอิสริยยศเป็น พระองค์เจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ)
          เทพีทั้ง ๔ ได้แก่
          คุณหญิงโฉมศรี โกมารกุล กำภู ภริยาหม่อมหลวงชูชาติ กำภู อธิบดีกรมชลประทาน
          นางพิมะลา กุญชร ณ อยุธยา ภริยานายวิเชียร กุญชร ณ อยุธยา รองปลัดกระทรวงเกษตร
          หม่อมราชวงศ์หญิงนฤมล เกษมสันต์ พิชัยสนิท ธิดาหม่อมหลวงลักษณากร เกษมสันต์ ผู้เชี่ยวชาญประจำกระทรวงเกษตร
          และหม่อมราชวงศ์หญิงอรพรรณ จักรพันธุ์ ธิดาหม่อมเจ้าจักรพันธุ์เพ็ญศิริ จักรพันธุ์ อธิบดีกรมการข้าว (เทพีนี้ภายหลังเปลี่ยนเป็นข้าราชการกระทรวงเกษตร)
 
          วันที่สอง พระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินไปประทับยังพลับพลาท้องสนามหลวง พระยาแรกนาและเทพียาตราออกจากโรงพิธีพราหมณ์ มีราชบัณฑิตและพราหมณ์นำไปสู่ที่แรกนา มีการไถดะ ไถรี ไถกลบ อย่างละ ๓ รอบตามแบบอย่างที่มีมาในสมัยโบราณ
 
          นายมนตรี ตราโมท ผู้เชี่ยวชาญด้านดนตรีไทยของกรมศิลปากรได้อธิบายไว้ว่า ในพระราชพิธีจรดพระนังคัลนั้น แต่เดิมจะมีวงปี่พาทย์บรรเลงเพลงกลม ในขบวนแห่พระยาแรกนา แต่ระหว่างที่พระยาแรกนาประกอบพิธีกรรมต่างๆ ตลอดเวลาไถ เวลาหว่าน ฯลฯ ดนตรีปี่พาทย์มิได้บรรเลงเพลงแต่อย่างใด พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทรงปรารภกับพระมหาราชครูวามเทพมุนีว่า พระราชพิธีเงียบเหงาเกินไปให้พระมหาราชครูวามเทพมุนีแจ้งแก่นายมนตรี ตราโมท ให้พิจารณาหาทางบรรเลงดนตรีไทยเวลาที่พระยาแรกนาปฏิบัติกิจกรรมต่างๆ นายมนตรีจึงได้บรรจุเพลงไว้ ดังนี้
          พระยาแรกนาอธิษฐานเลือกผ้านุ่ง ปี่พาทย์บรรเลงเพลง สาธุการ
          พระยาแรกนาเริ่มประกอบพิธีไถ ในการไถรี ๓ รอบแรก ปี่พาทย์บรรเลงเพลง เชิดฉาน
          พระยาแรกนาไถดะโดยขวาง ๓ รอบ ปี่พาทย์บรรเลงเพลง โคมเวียน
          พระยาแรกนาไถกลบโดยหว่านธัญพืชไปด้วย ปี่พาทย์บรรเลงเพลง ปลูกต้นไม้
          จบด้วยท้ายรัว กระบวนพระยาแรกนาออกจากโรงพิธีพราหมณ์ มายังพลับพลาพระที่นั่งเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทถวายบังคมแล้วกลับ วงปี่ชวากลองชนะประโคมเพลงพญาเดิน
 
          พันธุ์ข้าวพระราชทาน
 
          หลังจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ฟื้นฟูการจรดพระนังคัลในการพระราชพิธีพืชมงคลตามโบราณราชประเพณี เมื่อพุทธศักราช ๒๕๐๓ แล้ว กรมวิชาการเกษตรได้รับพระบรมราชานุญาตให้นำพันธุ์ข้าวนางมล ซึ่งกระทรวงเกษตรน้อมเกล้าฯ ถวายนำไปหว่านในแปลงนาสาธิตสวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต เพื่อผลิตเมล็ดพันธุ์ต้นตระกูลข้าวพันธุ์ดี ใช้ในการพระราชพิธีนี้ และพระราชทานแก่ประชาชน มีชื่อเรียกโดยสามัญว่า "พันธุ์ข้าวพระราชทานพืชมงคลหรือพันธุ์ข้าวทรงปลูกพระราชทาน" พันธุ์ข้าวนี้มีทั้งพันธุ์ข้าวไร่ข้าวนาสวน ได้มีการส่งเสริมให้ปลูกในภาคต่างๆ เป็นข้าวพันธุ์ดีแพร่หลายไปทั่วประเทศนอกเหนือจากใช้ในพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญเป็นประจำทุกปี
          ภายหลังจากเสร็จการพระราชพิธีที่มณฑลพิธีท้องสนามหลวงแล้ว ได้โปรดเกล้าฯ ให้พระยาแรกนาและเทพีไปทำพิธีที่แปลงนาสาธิตในพระราชวังดุสิต เพื่อหว่านพันธุ์ข้าวในนาทดลอง และโปรดเกล้าฯ ให้ผู้แทนเกษตรกรและสหกรณ์เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทโดยใกล้ชิดด้วย
 
          พระมหากรุณาธิคุณในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ในการที่ทรงฟื้นฟูพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญนี้ ก่อให้เกิดขวัญและกำลังใจแก่เกษตรกรทั่วประเทศ และเป็นผลให้การประกอบอาชีพเกษตรกรรมโดยเฉพาะการทำนาข้าวได้รับการพัฒนาก้าวหน้าไปอย่างดียิ่งตลอดมาจนถึงปัจจุบัน ด้วยเดชะพระบารมี ประเทศไทยยังครองความเป็นหนึ่งในการผลิตข้าวเลี้ยงชาวไทยและชาวโลก
 
 
 
 
 
 
ข้อมูลที่มา : หนังสือพระบิดาแห่งการอนุรักษ์มรดกไทย
กรมศิลปากรจัดพิมพ์เมื่อปีพุทธศักราช ๒๕๕๐
กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร
http://www.finearts.go.th/promotion/
ภาพประกอบจาก กลุ่มเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ กรมศิลปากร
http://www.finearts.go.th/promotion/
 
 
 
 
จำนวนคนอ่าน 223 คน จำนวนคนโหวต 0 คน



เกี่ยวกับเรา
  • ประวัติ
  • ผู้บริหาร
  • บทบาทหน้าที่
  • วิสัยทัศน์
  • จรรยาบรรณ
  • หน่วยงานภายใน
  • หน่วยงานสื่อ

  • สถานีโทรทัศน์
  • เว็บไซต์สถานีวิทยุโทรทัศน์
    แห่งประเทศไทย
  • ดูโทรทัศน์กรมประชาสัมพันธ์
    สถานีวิทยุ
  • เว็บไซต์สถานีวิทยุกระจายเสียง
    แห่งประเทศไทย
  • ฟังวิทยุกรมประชาสัมพันธ์

  • บริการ กปส.
  • ฝากข่าว
  • แบบสอบถามความพึงพอใจ
  • ทำเนียบสื่อมวลชน
  • ภูมิปัญญาประชาสัมพันธ์
  •  
     
     


    © สงวนลิขสิทธิ์ กรมประชาสัมพันธ์ เลขที่ 9 ซ.อารีสัมพันธ์ ถ.พระราม 6 แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพ 10400
    โทรศัพท์กลาง : 02-6182323 มหาดไทย:51274 โทรสาร : 02-6182364,02-6182399 E-mail webmaster@prd.go.th
    Facebook Twitter Barcode